récit en quechua - Choquiquerao
mi articulo "voyage à Choquiquerao" traducido a quechua.... GRACIAS A MI AMIGO ALDO (Aldo hiciste trabajo maravilloso)
mon article "Voyage à Choquiquerao" traduit en quetchua...MERCI à ALDO qui a fait un travail magnifique de traduction du français au quetchua...l'article est bien entendu toujours consultable en français...(catégorie "voyage voyage")
peru choquequiraoman viajasay
choquequiraoman viajasay
Choquequirao ninanmi “kori pa llaqtan”.kay llaqta qachcan chunka pichqayuc K.m, ccay llaqta kasa ultimo incapa kasan chaysi chaypi kasa hasta 1570 watakama peleaste.Chay llanta Kachkan 3100 metros ,caballuan rinam karukarum carrupas manam yaykuncho chaymi chaquillawan rinku.
Chay llaqtatas tariruraku 1834 watapi tariruptinkus mana pipas istudiaracho, estudiukunata ruaraku chaymantaña 1992 watapiña ,kay sitius sumac kanan qahuanapacc huk watakunaqa achka turista hamuptinka manaña sumacc visitanapacc kanqa.
Ñucca perutaccarirani manan visitaq choquequirao tacho nuqaca rirani visitacc huk sitiucunatam “sordor” andahuaylaspi (Apurimac) kay sitium antiguo runakuna (chankas) peleara incakunawan chaymi incakuna ganaruptim escapacuraku huk llaqtakunaman ,chaymanta rirani visitanaypaq vilcashuaman (“huaman willca”)Ayacuchopi (Ayacucho), kay llaqtaja antiguo llaqtam incakunapaq importante llaqta. Inca pachacutec conquistara.
Ayacuchu
.
Kay risay cumiensan carruan rirani tuta limamanta huamangaman enero tukuyta kay 2005 wata, puñustin ccamurani, pasaraniku 4800msnm , timprano ricchariptiyqa huamangapiña kasaniku ,chay punchaw lluqsini ccawaq kallikunapi runakuna fistiqasqa carnavalta tususaku parkipi chaymanta rirani
acuchimay orqota chaypim rantikusaku micuyta chaypy micurani ,chaymantan tucuy llanta Huamanga ccahuacusa futucunata tumarani.
Sondor:
Paqarinnintin pasani andahuaylasta hatum carruan “chankas “ imprisapi kay carrukuna mana allin carrukunachu chaymanta achka runakuna rin chayllaraq ccallariptiyku ruidan toqyarun arreglanankukama suyani huk ura jina chaymanta riniku chunka hura las 5 jinata chayaniku chayllaraq ccahuaptiymi llaqtaja sumac llaqtata rikuni tranquilu llanta,paccarinnintin rini laguna pacuchaman ccocha patalanta rini chakihuan chayaruni antiguo llanta “sondor man” kay llaqta casa chanakakunapa kay runakuna piliara incakunahuan,chay kaykuna atirachu ganayta incakuna ganaspa chay llaqtanta quitaraku kay sondor casa adorananku orqo, chaymanta siqani urquta chaymanta ccahuacusa tukuy llanta sumac ccahuanapaq.
Sapa wata kaypy festejanco huk fiestata yawar fiesta kay cundir significan indiokunata toroñataj reperesentan españolkunata kay estatua cachakan Andahuaylas plazapi chaymanta rini abancayman chalana carrupi huamangamanta hamusaywan lata carruan nañ igual allpallamanta,pasaniku altokunata 4000msnm chaymanta chayani abancayman.
Choquiquerao:
Abancaymanta rini uchuy carruchawan cachora llaqtaman kay llaqtamanta llapa ccamuqkuna turistakuna rinco choquequiraoman. Kay llaqtacha sumacc llaqtacha runan kuna allinta tratakun ñoqa puñurani huk hutilchapi San Pedro sutiyuk,cuartunkunamanta ccahuacun tukuy orqokuna chaymanta rititapas ccahuarani sumacc ccahuanapaq casa.kay utilpipas rantikusaku tukuy cusakunata choquequirao riqkunapaq,chayamanta maskani runa apuwananpaq, kay risaykusi duranqa tawa punchaw.
Paqarinintin rantiniku mikuyta,chaymanta huk cusakunata viajipaq,runa apawaqniy vicente sutin kasa apamun caballuta ,chaymanta huk mulata caykunawan rinaykupaq,pasaniku policia wasiman registrakunaykupaq.ccallarin viajiyku vajaniku qatata ucumpi mayu apurimac richkan rijsinku cañun di apurimac sutiyucmi rupay venciwan ucuta chayaspa siqanikuña huklawnin laduntaña kay mayo pata chawpi punchawta chayaniku chaymanta campamintu “santa rosaman”chay py kasa chacrakuna cañamanta kasa ,runakuna llankasa ,chaymanta kasa huk trapiche caña trago ruanapaq kay trapichito muyuchin huk yurac caballu ,chayaruptiy huk guardian cuidaq qayawan qawachiwananpaq huk china ucumarita sachaucupi mikuqta ,chaymanta cunbidawanku caña ruasankuta,tutayaruptin(licor) caballu llankachkan mana pisipayta.paqarinninta kaqmanta riniku chayanaykupaq ccahuakunña choquequirao caru urquta riptiy allin nañ Kaptin rini caballu ccahuampi hukman hata kaptinqa chaquillawan rini fio orqokunan casa ukun ñan mayo uchuychalla hauakuchkan,Vicentiqa chaquillawan rin mulanta ccatispa ,apastin waskanmanta ,richkaniku chayaruniku huk fio wayqota mana allin rinapaq caminuchalla kachkan pasaruspaqa por fin chayaruniku “Choquequiraoman”,vicinti altun lawpi ruan uchuy wasichata puñunapaq,chaymanta mikuyta ruan ñoqañataq rini ccawaq ruinakunata mana pipas canchu chaymanyta rikuriramunku iskay runakuna cuidaqkuna pagani ccahuanaypaq chaymanta rini terrazanta kay tiempos allin rinapag mana canchu turista, ni runakuna limpiaq ,mana alqueologokunapas allin ñuqapaq pasani plazaman chaymanta uschno man sumacc fututumanapaq wasinkuna sumaccasa mana malograsa chaymanta hahuakusa mayu apurimac orqo ucupi.norti ladonpi escalira sumac ruasacasa chay hanan lado yaykuna atún wasikuna hawakuncomparaspayqa machupicchuwan, machupicchu sumac ruasa ruminkuna ,cuintata jukuruni wasicuna altonpi techuwaqtanpi rumin lluqsisa kasa chaysi wasi hawan ccapichinapaq chaupi punchawña piru mana turistakunata ccawanichu iskay turista peruanukunallata ccawani,cahy tuta puñiniku choquequirawpi paqarinnintin kutimuniku cachoramanña cahy ccamusallaykuta peru Kananga puñusaqco chiquiskapiña,paqarinnintin chayaniku cachoraman,caballoy kutimuypiqa ratullaña hamun seguro yachara qutimunaykuta chay punchaw chayaniku chawpipunchawta cachraman, vilcashuaman:
Ayacuchumanta (Huamangamanta) rini vilcasta, rinaypaq conbita ccapini huntaptinlla rin Vischongoman rini.chaymanta vilcasta inaypaq,huntayhuntaylla rin mana huntaptinqa mana rinchu riniku tawa hura (4Hr) chaymi vajakuruni
vischongu chimpampi huk km. Antesninta piro chaymanta hawakunña vichongoqa vischongo mayu richkan ukunta chaymanta siqani uchuy ñanta pero carrupas rinmi chayninta chay caminata ruraku ruinakuna carrukuna chayananpaq intihutana ruinakuna cachkan 1 km. Hanay lawpi kay ruinakunaqa incakunapam ruasan cachkan qochapanpi (pomaccocha) sumac ruasakuna hul intihutana chaymanta Inkapa bañun cahymanta acllayhuasi sumac ruminkuna colocasa cuscupi hina chaypi cachkan rumi 13 angulosniyuc wajta ccatapi cachkan torriunkuna mana tukusa hawayta tukuruspay rini chaquillawan vischongo llaqtata hukman fio hatata bajani chaymantaja hawakuchkan vinchongo manchapastin bajani maskani hutilta piro hutiluna huchuy utiltakuna kasa pero imanasaq puñuni "hostal Titankapi" mana awanchu posiblementi vilcaspi sumac hutilkuna kan pero ñam pagaruniña .paqarin achiguiay punchaw rini vilcasta chaquillawan riyta unani pero niwanku iskay chunca Km ,cachkan (20Km)huk runakuna niwan menospas kanaman osea ana atiymanchu pero rini rini carreterallanta punchaw rupay hapiruan karrukuna pasawan pero mana siqanichu pisiparuspay karrutaña siqani chayanaypaq Chayaruptiyqa chayllaraq hawaptiy sumac llaqtata hawani kay llaqtas kasa chawpi cuscomanta hatún ccochawan inca pachakutic tinpunpi pachakuticsi kay llaqtakunata conquistara chankakuna kaykunapi yachaptin . hAtún plazan sumac kasa chaymanta chaypi rikuni españolkunapa iglesia ruasan (San Juan Bautista)ruinakunapa hawanpi chay intipa templompi.chay iglesi hurampi hawakuchkan huk ruina pirámide uschno sutin hawanpi cachkan incapa tiyanan chaymanta collapa tiyanan chulla rumillamanta ruasa chawpi plazapi cachkan pachakuticpa istatuan chaymanta waman apachkan maqtauruta.huamanga kutimuyninpiqa huk epica pelikulapihina kasa karru mana huntaptim chufen mascan pasagirunata pasianiku llaqtapi pasagirumascastin huk ura hina mazcan chaymanta chayllaraq kutimuniku huamanganam 30 Km hina faltaptin ayacuchcuman chayanaykupaq resortipa laminachan pakikurun ,chofer arreglaron huk caspita hapispa alleglan watan wascawan chaymanta chayaniu tutaña Ayakuchuman choferpa meriton chayasayku.
---------------
Batalla en la montaña:( lucheo hasapy) Paccarin temprano amigoy Aldo niwan rinaykupaq ionpa chacranta chaymanta papamkunapa yachasanta riniku chawpi punchawtaña intipas altupiña captin, siccaniku lima riqwan carruman ubnibuswan.riniku riniku iskay hura qinata riniku chaymanta vajaniku niñobanbapi chaypi kan quniq yaku (baños termales) a 4200msnm.kay quniq yaku lluqsimusan cachcan uchuy wasicha ukunpi kay wasi ruasa rumimanta allpallawan chaymanta nada cementowan qinasa tichunñataq calaminamanta tichuchawpin mana tapasa chiri waira yaykunanpaq mesclakunanpaq quniq yakuwan pero allinmi bañakunapaq bañakuptiqui qawakun inti altunpi kaptin.chayamanta cutimuniku huamangalawman carruman siqaramuspayku vajaniku aldopa tion llaqtanpi, angasmayo, wasin kasa carrerapatallanpi uchuy wasinpi tienda ruasakasa chayllapi tiendan raquinasa huk plasticuan puñunanwan yanukunanpas kasa mas waclawninpi casa hornon tanta ruanan .Mauro tion aldupa tanta rantikun tricicloan apan huk llaqtakunaman chaysi kimsa o tawa vezta ruan huk semanapi pero chay punchaw chayasankupiqa ruarusaña tantata mana ricuranichu ruaqta gustawanman kara pero mana suertiy Karachu chay punchaw,tardenlaw riraniku aldowan rio patanta orqocuna qawaq kutimuniku intisiqaykuqtaña. Kutimuptiyku mauro warmintin combidawanku micuyta .huk uchuy camalla kasa chaypi ñoqa puñini oveja qarapi alduñataq qapin camata chaypi puñun.Ñoqa mana atiranichu puñuyta maqtasuta asnakusa chaymanta manchakuni piqui cachuwananmanta. Timpranun tuta tuta ripuniku chaquillawan riniku carrteranta santa ines llaqtaman chaymanta hasa carnavalman rinaykupaq qamusaykupi qawaniku wasikunata chaymanta cafeta tumaniku arizona llaqtapi arizonacama qamuraniku carreterallanta chaymanta siqaniku huk caminunta santa inesman pisiparuni chayaruniku las 7 o 7.30 tempranun chayaspayku ccawani aldupa papankunapa wasin kasa uchuylla qanaylawninpi wasinabuelunkunapa paykuna parlasa runasimillata paykuna allin kasa mana unqusachu .desayununiku apata,quesoyuqta chaymanta arroswa,kay llaqtata qawani mana ima kasan kart imamantapas .Aldupa papankuna causan animalllakunamanta cabracuna vacakuna,ovejakunamanta.chawpi punchaw pasayta aldupa papan apan animalkunata pastu mikuchinanpaq ñuqaykuñataq alduwan chaymanta mamantin riniku huk orqoman chawpi kanqa lucheo alto a mas de 4000 msnm kaysi huk vislla watapi festijanu carnavalta sutin "hasa carnaval",siqaniku huk hatún camiunman latunma chca runakuna richkasa kichki kichki riniku hucmanta rini gustawanchu pesakuruni pero chayaruniku chay orqoman fista casanman sumac jawanapaq caylawnin cachkan mar oclawnin cachkan yunca.altotaqawaptiyqa azulllataña qawani pero kay tiempoqa paranantienpom imanasaya mana paranchu.kay lucheo kan iskay runakuna atipanakun iskay llaqtamanta distrito vinchosmanta chayamanta distrito socosmanta,pulseanku puntata harikuna watatakunku huk waskata chumpi sutiyuqta qapinakunku pitaq puntata saqtanqa chay saqtaqmi ganan socospi maqtakuna ganan chaymanta yaykun warmikuna sumacta qawaniku kay warmikuna atipanakuyta suyanku llapan qamuqkuna socos runakuna ganarun kay atipanauyta huk watatachi suyanqaku visnchos runakuna ichaya chaypi kananmanku.
------------------
El selva de Ayacucho( ayacuchupa yuncan)
Tardenman kutimuniku ayakuchumanña paqarintin rinaykupa yunkata riniku tempranun ccanchis hora jinan duran uchuy conbichapi chayanaykupaq pasaniku iskay atún orqokunata cordillera sutuyuc chaymanta vajaniku yunkamanña.
Aldo manan pinsarachu kutiyta kay llaqtakunaman terrorismo kasanman chunkapichqayuc wata pasaytachaymanta iscapamurq.Ayacucho kara terrorismupa qallarisan masraqtaq yuncalaw wasin "sendero luminosota" paykuna wañuchiq runakunata campesinukunata ,pero paykunallachu wañuchira
runakunata sichikunapas wañuchiram kaysi considerasqa unjuy qina intonces llapan runakunata wañuchinanpaq kasa huk gobierno.Chayaruniku san franciscoman runakuna mana allinta qawawanku,kay llaqtam pipas riq selvaman"valle del rio apurimac" chayan kay llaqtaman puntata chaymantaña rinku mayu hanammanpas o mayo huranmanpas ñoqayku riraniku mayu uranta.kayman mana ccamunchu turista chaychiqui mana runakuna costumbranchu ademas manchakunku espiapas kanman nispa yurac runata qawawaspa .
San francisco kasa yurac llaqta sutiyuc mana kusisacho llaqta runankuna.llaqta kachkan mayu apurimac "apu rimac"iskay lawninpi ,kay mayuta tariraniña choquequirao risaypi.huk tuta puñuspayku kay llaqtapi kaqmanta rinikuta huk uchuylaqtachaman omaya sutiyuc huk hura qina colectibuan ,chaymanta riniku chaquillawan cataratas llaqtaman riniku chaypin qawanaykupaq kimsa yakupa wichinanta chaquillawan qawaniku.Iskay kasa ,llaqta ladullanpi ,hukninñataq kasa karuchapiraq 1.30 horas qinapiraq kaymi sumac kasa mana runapas kanchukaypiqa bañakuniku fotokunata tumaniku yakun allin kasa frisculla chaymanta kutiniku chawpi punchaw pasayta omayaman ,huk conbi apawanku hatun rumillaqtaman richkaniku siviaman pero "apurimac" mayupa chimpanpicachkan kay sivia llaqta. Pero mana cancho puente uchuy votechakunalla muturniyuc kan sutin kasa chimpa chimpa.hucman mana gustawanchu achkasu mayuqa hamuchan ,mana allin manchakuni wichiykunaymanta.Sivia kasa llaqtan aldupa llaqtan runankuna kasa mas amigable san franciscomantaqa.Chayaruspaykulla riniku huk uchuy mayuchaman siviamanta ladullanpi labaj pachaykuta.Warmikuna qamuj casaku labaq yurac pachankuta ,huk pachankunatapas,tempranun qamunku chaquichinku hatun rum ikunapi achka kasa y tardin law kutimunku juqaric.kay sitio allin runakuna parlapa kasa.
-----------------
Los nativos(campakuna):
Aldu unayña saqisanmanta kay llaqtata wiñarusa allin kasa ñanninkuna carrupa rinankuna mas ocutaña yaykusa cay hatun ñan carrupa purinan,hay caminunpi cachkan nativo runakunapa llaqtan kay llaqtakunaqa mijoran runankunapas runankuna mana imayuc ,montellamanta kausanku ,kikinkupura kasarakun huk law runakunawanqa mana.rinapaq rina huk riqsigwam y contunbrinconata yachaqwan paykunapa costumbren regalukuna cambianku ,chaymanta chayaq runakunaman conbidanku masatuta tomanku llapanku ,tomaqta hawasunki mana tomaptikij manaña conbidasunquichu.Kay masatuqa ku yucamanta ,warmikuna ruan yucata jajchun simimwan chaymanta wischun baldeconaman chaymanta puñuchinku huk o iskay punchaw colorini rosa morado,huk warmi regalawan chipipa kirunmanta coolarchata ñujamantañataq gorooyta apakun chaymanta lintisniytapas canbiawananpaq pero mana dejaunichu mana futura tomanikucho munancuchu paykuna,tarden kutimuniku huk llaqtaman centro pobladoman, paqarinnintin riniku aldo wawqinpa suegranpa llaqtanta caniku chaypi huk punchaw chaymanta kutimuniku ayacuchuman hamusayupi hu runa wañurun unjusqaña hamura yunkamanta chaymanta rikuni runakuna rantikun gladiolota chaymanta tardenñawman chayaniku ayacuchuman chaymanta paqarinnintin riniku wantata chaymantaqa kutiniña llaqtayman.
Tukurun
fin